• marsecstrat

“There is no replacement for displacement”


Η αμυντική αρθρογραφία και ιδίως ο διαδικτυακός σχολιασμός βρίθουν προτάσεων για την ένταξη στο Στόλο κορβετών ή ελαφρών φρεγατών κατηγορίας εκτοπίσματος πλήρους φόρτου της τάξης των 3.000t. Σύμφωνα με το ελκυστικό αυτό σκεπτικό, παρωχημένες φρεγάτες τύπου S του ΠΝ μπορούν να αντικατασταθούν από μονάδες με εκτόπισμα μικρότερο κατά 500-1.000t, το οποίο δε συνεπάγεται ιδιαίτερα δραστικό περιορισμό των επιδόσεων εμβέλειας, αυτονομίας και αξιοπλοΐας, ενώ παράλληλα ο σύγχρονος εξοπλισμός αποστολής εξασφαλίζει πλήρως αποδεκτές επιχειρησιακές δυνατότητες, με κλάσμα του κόστους που απαιτείται για την πρόσκτηση μονάδων μεγαλύτερου εκτοπίσματος, επιτρέποντας την προμήθεια περισσότερων μονάδων για δεδομένη δαπάνη. Με τον τρόπο αυτό, υποτίθεται, τέμνεται το δυσεπίλυτο πρόβλημα που αντιμετωπίζει το ΠΝ σήμερα: Η μαζική απαξίωση του στόλου κύριων μονάδων επιφανείας, της οποίας η αναστροφή απαιτεί υπέρογκες δαπάνες και συνεπώς ισόποσες πιστώσεις, που με βεβαιότητα προβλέπεται ότι δε θα είναι διαθέσιμες στο ορατό μέλλον.

Εντούτοις η πραγματικότητα είναι αρκετά πιο σύνθετη και συχνά απωθητική για τις «εύκολες» λύσεις. Η οξύτατη απειλή που αντιπροσωπεύουν για τις κύριες μονάδες επιφανείας τα Βλήματα Εναντίον Πλοίων (ASM) εναέριας, θαλάσσιας και υποθαλάσσιας εκτόξευσης, απαιτεί την επίτευξη ικανοποιητικών επιδόσεων αντιαεροπορικής άμυνας, ανεξάρτητα αν πρόκειται για πλοία Αντιαεροπορικού Πολέμου (AAW) ή Γενικής Χρήσης (GP). Οι επιδόσεις αυτές εξασφαλίζονται υποχρεωτικά με την εγκατάσταση ραντάρ πολλαπλών λειτουργιών Ενεργού Διάταξης Ηλεκτρονικής Σάρωσης (AESA), τα οποία διαθέτουν πολυάριθμα στοιχεία Λήψης-Εκπομπής (Rx-Tx) ελεγχόμενα από υπολογιστή, επιτρέποντας τη δημιουργία πολλαπλών δεσμών, καθώς και τον έλεγχο της συχνότητας και της κυματομορφής τους. Με τον τρόπο αυτό επιτυγχάνεται η ταυτόχρονη εκτέλεση λειτουργιών όπως η έρευνα όγκου και ορίζοντα, η ιχνηλάτηση στόχων, η παθητική προειδοποίηση εκπομπών, η διαμεταγωγή δεδομένων και η αντιπαρεμβολή. Ωστόσο οι επιδόσεις του ίδιου ραντάρ AESA εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τον τύπο της κεραίας και ειδικότερα διαφέρουν όταν πρόκειται για μία περιστρεφόμενη ή πολλαπλές σταθερές διατάξεις. Ενδεικτικά, οι εκδόσεις Rotator και Fixed Panel του ραντάρ TRS-4D, τυπικού εξοπλισμού του πλοίου Μάχης Επιφανείας Πολλαπλών Αποστολών (MMSC) και της φρεγάτας F125 αντίστοιχα, έχουν συγκρίσιμη μέγιστη εμβέλεια 250km και 300km, όμως το δεύτερο ιχνηλατεί ταυτόχρονα 50% περισσότερους στόχους, εξασφαλίζει ταχύτερη έναρξη ιχνών και ρυθμό ανανέωσης δεδομένων και, τέλος, καταργεί την απαίτηση εγκατάστασης χωριστών ραντάρ καταύγασης ακτινοβολίας Συνεχούς Κύματος (CW) για βλήματα Ημιενεργής Καθοδήγησης Ραντάρ (SARH) όπως το Εξελιγμένο Βλήμα Sea Sparrow (ESSM) RIM-162 και το Τυποποιημένο Βλήμα (SM)-2 RIM-66. Ακόμη όμως και αν εγκατασταθούν βλήματα αυτόνομης τερματικής καθοδήγησης ραντάρ, όπως το RIM-162 ESSM Block 2, τα ραντάρ πολλαπλών σταθερών διατάξεων αυτονόητα υπερέχουν, παρέχοντας πολλαπλάσιες δέσμες λήψης και περισσότερους διαύλους παροχής δεδομένων σε βλήματα εν πτήσει. Τέλος, τυχόν πλήγμα στην κεραία του TRS-4D Rotator αποβαίνει μοιραίο για το ραντάρ, ενώ αντίθετα οι τέσσερις κεραίες του TRS-4D Fixed Panel μπορούν να εγκατασταθούν ανά δύο σε ισάριθμους ιστούς με οριζόντιο και κατακόρυφο διαχωρισμό, ενισχύοντας καθοριστικά την επιβιωσιμότητα του πλοίου. Ραντάρ πολλαπλών σταθερών διατάξεων, όπως τα SPY-1, SPY-3, SPY-4, SPY-6, SPY-7, APAR Block 2, OPS-50, CEAFAR 2, Sea Fire 500, MF-STAR και Type 346 χρησιμοποιούνται σε φρεγάτες και αντιτορπιλικά εκτοπίσματος άνω των 4.500t, όχι όμως σε μικρότερα πλοία. Εξαίρεση αποτελεί το ραντάρ EL/M-2248 της κλάσης Magen του Ισραηλινού Ναυτικού, η οποία, κατά την πάγια ισραηλινή πρακτική, θα διαθέτει συστήματα μάχης πλοίου μεγαλύτερου εκτοπίσματος, αλλά και το κόστος του τελευταίου.

Οι μονάδες εκτοπίσματος της τάξης των 3.000t γενικά δε φέρουν πυροβόλο 127mm (5in), το οποίο εξασφαλίζει υψηλές δυνατότητες Υποστήριξης Ναυτικού Πυροβολικού (NGFS) και Υποστήριξης Ναυτικού Πυρός Επιφανείας (NSFS) με χρήση Κατευθυνόμενων Γομώσεων Εκτεταμένου Βεληνεκούς (ERGM). Ο κυριότερος εκπρόσωπος της κατηγορίας είναι το ελαφρύ (LW) πυροβόλο 127mm/64cal της Leonardo, σε συνδυασμό με το βλήμα Vulcano, που διατίθεται σε δύο εκδόσεις: Βαλλιστικό Εκτεταμένου Βεληνεκούς (BER) και Κατευθυνόμενο Μακρού Βεληνεκούς (GLR). Η πρώτη προορίζεται για γενική χρήση και είναι μη κατευθυνόμενη, με βεληνεκές της τάξης των 60km, ενώ η δεύτερη είναι κατευθυνόμενη και διατίθεται σε δύο επιμέρους εκδόσεις: Μία για Πόλεμο Επιφανείας (ASuW), η οποία διαθέτει δέκτη του Συστήματος Παγκόσμιας Τοποθεσίας (GPS), Μονάδα Αδρανειακής Μέτρησης (IMU) και μη ψυχόμενο αισθητήρα Υπέρυθρης (IR) ακτινοβολίας, επιδεικνύοντας βεληνεκές της τάξης των 80km και μία NSFS με την ίδια μέθοδο καθοδήγησης ή εναλλακτική Ημιενεργού Laser (SAL) και βεληνεκές της τάξης των 100km. Κατά τη διάρκεια επανειλημμένων δοκιμών στη Νότια Αφρική το 2013 και 2014, επιβεβαιώθηκε η δυνατότητα του Vulcano GLR να εμπλέκει στόχους σε αποτελεσματικό βεληνεκές 70km. Το Vulcano ελέγχεται από την Κονσόλα Ελέγχου του πυροβόλου 127mm/64cal LW, με το οποίο είναι πλήρως συμβατό από μηχανολογική άποψη, ενώ μπορεί να αξιοποιηθεί από το Συμπαγές (Compact) πυροβόλο 127mm/54cal μέσω της προσθήκης μονάδας προγραμματισμού και σχεδιασμού αποστολής. Σε αμφότερες τις περιπτώσεις η χρήση του Vulcano δεν προκαλεί απομείωση της διάρκειας ζωής της κάνης του πυροβόλου. H Leonardo έχει συνάψει σύμβαση με την Diehl Defence για την παραγωγή βλημάτων GLR για τις ναυτικές δυνάμεις της Ιταλίας και της Γερμανίας, καθώς και για διεθνείς χρήστες. Η εγκατάσταση πυροβόλου 127mm με βλήματα Vulcano είναι κρίσιμη από επιχειρησιακή άποψη, επειδή εξασφαλίζει τη δυνατότητα προσβολής ναυτικών στόχων που αδυνατούν να αμυνθούν με τη χρήση Εγγύς Οπλικών Συστημάτων (CIWS), στόχων υπό τακτικές συνθήκες που δεν επιτρέπουν τη χρήση ASM, στόχων που διαθέτουν πυροβόλο 76mm από απόσταση μεγαλύτερη του βεληνεκούς του τελευταίου, καθώς και επίγειων στόχων χωρίς την ανάγκη εγκατάστασης εξειδικευμένων βλημάτων χερσαίας προσβολής (land attack). Επισημαίνεται ότι οι μονάδες του Τουρκικού Ναυτικού (TDK) που διαθέτουν πυροβόλο 127mm θα μειωθούν, εξ αιτίας της δεδομένης πρόθεσης για απόσυρση των τεσσάρων φρεγατών κλάσης Yavuz περί τα τέλη της δεκαετίας, ενώ το αντίθετο θα συμβεί με τις μονάδες με πυροβόλο 76mm, που θα διαθέτουν οι τέσσερις νέες φρεγάτες κλάσης Istanbul.

Το μεγαλύτερο εκτόπισμα επιτρέπει την ευχερή εγκατάσταση Συστήματος Κατακόρυφης Εκτόξευσης (VLS) με περισσότερες θέσεις εκτόξευσης για βλήματα αντιαεροπορικής άμυνας ή Ανθυποβρυχιακού Πολέμου (ASW), απλοποιώντας παράλληλα τη διαδικασία μελλοντικών εκσυγχρονισμών, εξ αιτίας των περιορισμένων απαιτήσεων παρέμβασης στο σκάφος και την υπερκατασκευή του πλοίου. Επίσης διευκολύνει την εγκατάσταση περισσότερων του ενός Εγγύς Οπλικών Συστημάτων (CIWS) πυροβόλων ή κατευθυνόμενων βλημάτων, εξασφαλίζοντας αντίστοιχα περιφερειακή κάλυψη 360° ή διπλασιασμό της αναχορηγίας. Παράλληλα, επιτρέπει την αύξηση του αριθμού των Βλημάτων Εναντίον Πλοίων (ASM), σε σύγκριση με τα οκτώ που τυπικά φέρονται από την πλειοψηφία των μονάδων επιφανείας κατηγορίας εκτοπίσματος κορβέτας ή ελαφράς φρεγάτας, χωρίς να προκαλεί περιορισμούς στην εφεδρική πλευστότητα του πλοίου. Περαιτέρω, προσδίδει τη δυνατότητα να τοποθετηθεί εξοπλισμός νέων κατηγοριών, ο οποίος πλέον αποτελεί αναπόσπαστο συστατικό των σύγχρονων μονάδων επιφανείας: Τηλεχειριζόμενοι Σταθμοί Όπλων (RWS), ελαφρά βλήματα προσβολής στόχων επιφανείας κατηγορίας του Spike Όχι Γραμμής Θέας (NLOS), εμπορευματοκιβώτια για εξειδικευμένα συστήματα, Πνευστές Λέμβοι Άκαμπτης Γάστρας (RHIB) μεγαλύτερου μεγέθους, Μη επανδρωμένα Αεροχήματα (UAV) και Μη επανδρωμένα Υποθαλάσσια Οχήματα (UUV). Και ασφαλώς επιτρέπει την αθροιστική εγκατάσταση των προαναφερόμενων στοιχείων εξοπλισμού, στα οποία περιλαμβάνεται το ραντάρ πολλαπλών σταθερών διατάξεων και το πυροβόλο διαμετρήματος 127mm, η οποία είναι απολύτως αδύνατη στην περίπτωση μονάδων εκτοπίσματος της τάξης των 3.000t. Ταυτόχρονα, το υψηλό επίπεδο αυτοματισμού των σύγχρονων μονάδων επιτρέπει ενδεικτικά την επάνδρωση της φρεγάτας F125, εκτοπίσματος πλήρους φόρτου 7.200t, με πλήρωμα μόλις 120 μελών (!), μειωμένο κατά 50% σε σύγκριση με αυτό της ακόμη σύγχρονης φρεγάτας F124, εκτοπίσματος 5.780t.

Επομένως προκύπτει το συμπέρασμα ότι δεδομένη δαπάνη επιτρέπει μεν την πρόσκτηση περισσότερων μονάδων κατηγορίας εκτοπίσματος 3.000t, οι οποίες όμως αυτονόητα υστερούν δραματικά σε επιχειρησιακές δυνατότητες AAW και ASuW έναντι πλοίων με ραντάρ AESA πολλαπλών σταθερών διατάξεων, πολλαπλάσια βλήματα αντιαεροπορικής άμυνας και πυροβόλο διαμετρήματος 127mm. Επιπλέον ο μεγαλύτερος αριθμός πλοίων ενώ επιδρά ευεργετικά στη συνολική επιθετική ισχύ τους, λόγω των περισσότερων διαθέσιμων ASM και πυροβόλων, δε συνεπάγεται ανάλογη ενίσχυση των δυνατοτήτων αντιαεροπορικής άμυνας, οι οποίες θα παραμένουν πάντοτε ελλειμματικές σε σύγκριση με αυτές που επιδεικνύουν καλύτερα εξοπλισμένα πλοία. Αυτό ισχύει ακόμη και στην περίπτωση της διεξαγωγής επιχειρήσεων από περισσότερα πλοία, λόγω της αναπόφευκτης υποβάθμισης των επιδόσεων των βλημάτων τοπικής αντιαεροπορικής άμυνας όταν χρησιμοποιούνται κατά ASM που στοχεύουν όχι το πλοίο εκτόξευσης, αλλά συνοδευόμενες μονάδες. Ως αποτέλεσμα, οι κορβέτες είναι πολύ περισσότερο ευπρόσβλητες σε επιθέσεις κορεσμού ASM, λόγω του περιορισμένου αριθμού διαύλων καθοδήγησης βλημάτων αντιαεροπορικής άμυνας, καθώς και της περιορισμένης αναχορηγίας των τελευταίων. Το πρόβλημα αυτό καθιστά αναγκαία την εντατικότερη κάλυψη των πλοίων από τη φιλική εναέρια ισχύ, η οποία όμως βαρύνεται με την εκτέλεση αποστολών υψηλότερης προτεραιότητας, ενώ παράλληλα αδυνατεί να αντιμετωπίσει την εκδήλωση επιθέσεων ASM από θαλάσσιους και υποθαλάσσιους φορείς εκτόξευσης.

Κατά τη διάρκεια της τελευταίας πεντηκονταετίας, το ΠΝ ουδέποτε ενέταξε σε υπηρεσία κορβέτες σε ρόλο κύριων μονάδων επιφανείας, προτιμώντας σταθερά φρεγάτες με τις πληρέστερες δυνατότητες αντιαεροπορικού πολέμου και αντιβληματικής άμυνας που επέτρεπε το εκάστοτε τεχνολογικό επίπεδο και η οικονομική κατάσταση της χώρας. Στον παρόντα χρόνο, το ΠΝ ετοιμάζεται για την επιλογή και ένταξη σε υπηρεσία τεσσάρων νεότευκτων φρεγατών πολλαπλών ρόλων, οι οποίες θα αποτελέσουν την αιχμή του δόρατος του Στόλου κύριων μονάδων επιφανείας έως μετά τα μέσα του 21ου αιώνα. Η φύση και η προδιαγραφόμενη εξέλιξη της εξ ανατολών απειλής, η αναμενόμενη διάρκεια παραμονής των πλοίων σε υπηρεσία, η ανάγκη για την κατά το δυνατόν καθυστέρηση της τεχνολογικής απαξίωσής τους και η δαπάνη για την πρόσκτησή τους, η οποία καθιστά απίθανη τη σε σύντομο χρόνο επανάληψη σχετικής παραγγελίας, καθιστούν αναγκαίο τον εφοδιασμό των νέων μονάδων με τα πλέον σύγχρονα συστήματα μάχης, Αυτό επιβάλλει την εγκατάσταση ραντάρ πολλαπλών στατικών διατάξεων και πυροβόλου διαμετρήματος 127mm, καθώς και την ισχυρότερη δυνατή αντιβληματική προστασία τους. Και αυτό με τη σειρά του σημαίνει επαρκές εκτόπισμα-και συνεπώς όχι κορβέτες.

Στις ΗΠΑ, πατρίδα των αυτοκινήτων μεγάλου κυβισμού, επινοήθηκε η ομοιοκατάληκτη ρήση “There is no replacement for displacement” («Δεν υπάρχει υποκατάστατο για τον κυβισμό»). Δεδομένου ότι η ίδια λέξη (displacement) της αγγλικής υποδηλώνει και το εκτόπισμα, η εν λόγω διαπίστωση παραλλάσσεται σε: «Δεν υπάρχει υποκατάστατο για το εκτόπισμα».

Πρόσφατες δημοσιεύσεις

Original.png

Ιστολόγιο για τη θαλάσσια ισχύ, την εθνική ασφάλεια στο θαλάσσιο τομέα,

τους ναυτικούς εξοπλισμούς και το δίκαιο της θάλασσας,

με έμφαση στην Ελλάδα και την Κύπρο

© 2020 Maritime Security Strategy