• marsecstrat

Η έννοια του Θαλάσσιου Ελέγχου


Ως Θαλάσσιος Έλεγχος (Sea Control) θωρείται γενικά η δυνατότητα ενός κράτους να χρησιμοποιεί τη θάλασσα και τον υπερκείμενο αυτής εναέριο χώρο για στρατιωτικούς και μη σκοπούς και ταυτόχρονα να στερεί τη δυνατότητα αυτή από τον αντίπαλο κατά τη διάρκεια ένοπλης αντιπαράθεσης. Ο ορισμός αυτός δεν αντανακλά το γεγονός ότι ο Θαλάσσιος Έλεγχος ασκείται με διαφορετικές διαβαθμίσεις, δηλαδή ότι δε νοείται γενικά και αφηρημένα Θαλάσσιος Έλεγχος με την απόλυτη μορφή του, αλλά με τη μορφή του επαρκούς και αποτελεσματικού ελέγχου ενός δεδομένου θεάτρου επιχειρήσεων. Ειδικότερα η άσκησή του δεν παρεμποδίζει κατ’ ανάγκη τη δυνατότητα επιχειρήσεων όλων των πλοίων επιφανείας, υποβρυχίων και αεροσκαφών του αντιπάλου, αλλά ότι υποβαθμίζονται οι επιχειρησιακές δυνατότητές του να παρεμβληθεί με τα μέσα αυτά στη διεξαγωγή των φιλικών στρατιωτικών και μη δραστηριοτήτων. Επομένως Θαλάσσιος Έλεγχος θεωρείται ότι ασκείται σε δεδομένη θαλάσσια έκταση όταν οι φιλικές δυνάμεις επιχειρούν ελεύθερα και ανεμπόδιστα ενώ ο αντίπαλος μπορεί να πράξει το ίδιο μόνο με την αποδοχή της διακινδύνευσης των μονάδων του και μόνο με τη διεξαγωγή σποραδικών επιχειρήσεων περιορισμένης διάρκειας ή υπό την προϋπόθεση ότι απολαμβάνει τουλάχιστον τοπική εναέρια υπεροχή. Η έννοια του Θαλάσσιου Ελέγχου είναι δυναμική, που σημαίνει ότι η άσκησή του υπόκειται σε διακυμάνσεις που μπορούν να φθάσουν μέχρι την απώλειά του από τις φιλικές δυνάμεις και την απόκτησή του από τις εχθρικές. Ο Θαλάσσιος Έλεγχος δεν προσδιορίζεται ποσοτικά ή με ποσοστό, όπως επιχειρούν να το πράξουν ορισμένες ναυτικές δυνάμεις, αλλά αντανακλάται στα αποτελέσματά του. Η απόκτηση του Θαλάσσιου Ελέγχου πραγματοποιείται κατά κύριο λόγο με τη χρήση των ναυτικών/αεροναυτικών δυνάμεων, όμως σε παράκτιο περιβάλλον μπορεί να συμβάλει η συνδρομή των συνδυασμένων όπλων άλλων κλάδων των ενόπλων δυνάμεων. Εντούτοις ισχύει και το αντίστροφο: Η απόκτηση ή η απώλεια του Θαλάσσιου Ελέγχου μπορεί να έχει συνέπειες στην εξέλιξη των χερσαίων επιχειρήσεων, οι οποίες μάλιστα είναι εντονότερες στην περίπτωση κλειστών θαλασσών.

Αναφέρθηκε προηγουμένως ότι ο Θαλάσσιος Έλεγχος ασκείται ειδικά κατά τη διάρκεια ένοπλης αντιπαράθεσης. Δε νοείται Θαλάσσιος Έλεγχος κατά τη διάρκεια της ειρηνικής περιόδου, επειδή κάθε ναυτική δύναμη έχει απεριόριστη πρόσβαση σε οποιαδήποτε θαλάσσια έκταση, ανεξάρτητα από τις επιχειρησιακές δυνατότητές της, καθώς κατά την περίοδο αυτή η παρουσία ναυτικών μονάδων υπόκειται στις προβλέψεις του διεθνούς συμβατικού και εθιμικού δικαίου για την αβλαβή διέλευση και τη διεθνή ναυσιπλοΐα. Εντούτοις μέρος του Θαλάσσιου Ελέγχου αποτελεί η δυνατότητα για ταχεία απόκτησή του αμέσως με την έναρξη των επιχειρήσεων, η οποία συνεπάγεται συγκεκριμένες απαιτήσεις τεχνικών χαρακτηριστικών και επιχειρησιακών επιδόσεων για τις ναυτικές μονάδες. Για το λόγο αυτό ο Θαλάσσιος Έλεγχος δεν παρουσιάζει αναλογίες με την κατάκτηση εδάφους. Η θάλασσα δεν κατακτάται όπως η ξηρά, επειδή, πέραν της χωρικής θάλασσας, δεν είναι εφικτός ο αποκλεισμός του διάπλου της από μονάδες του αντιπάλου ή τρίτων κρατών. Ο Θαλάσσιος Έλεγχος αποσκοπεί στην εξασφάλιση των θαλάσσιων οδών και επικοινωνιών, οι οποίες είναι εντελώς διαφορετικές από τις χερσαίες αντίστοιχές τους, καθώς ουδέποτε μπορούν να κατακτηθούν ή να καταστραφούν, όπως οι τελευταίες. Ο Θαλάσσιος Έλεγχος ασκείται σε στρατηγικό, επιχειρησιακό και τακτικό επίπεδο, ανάλογα αν αφορά ολόκληρο το θέατρο επιχειρήσεων, μέρος του ή συγκεκριμένη περιοχή. Επίσης ασκείται στην επιφάνεια της θάλασσας, στα υποκείμενα αυτής ύδατα και τον υπερκείμενο εναέριο χώρο, σε ωκεάνιο ή παράκτιο περιβάλλον. Στην τελευταία περίπτωση ο βαθμός απόκτησής του του εξαρτάται καθοριστικά από τη δυνατότητα επίτευξης Εναέριας Υπεροχής (Air Superiority) άνωθεν της προκείμενης θαλάσσιας έκτασης. Χωρίς τουλάχιστον τοπική Εναέρια Υπεροχή είναι ρεαλιστικά αδύνατος ο Θαλάσσιος Έλεγχος. Εντούτοις αυτό δε σημαίνει ότι μόνη η θαλάσσια ισχύς μπορεί να υποκατασταθεί ολοκληρωτικά από την εναέρια, επειδή η τελευταία υπόκειται σε πλήθος τεχνολογικών και επιχειρησιακών περιορισμών, που καθιστούν αδύνατο τον πλήρη από αέρος έλεγχο της θάλασσας, ειδικά όταν ο αντίπαλος είναι σε θέση να προβάλει ικανή αντίσταση στον αέρα.

Το ειδικότερο περιεχόμενο του Θαλάσσιου Ελέγχου αφορά συνήθως διατήρηση ανοικτών των Θαλάσσιων Γραμμών Επικοινωνίας (SLOC), την υπεράσπιση του θαλάσσιου εμπορίου, τη δυνατότητα διεξαγωγής αμφίβιων επιχειρήσεων, την καταστροφή ή αδρανοποίηση των εχθρικών ναυτικών δυνάμεων και χερσαίων εγκαταστάσεων, τη μεταφορά και παροχή υποστήριξης στις φιλικές δυνάμεις κατά τη διεξαγωγή χερσαίων επιχειρήσεων. Η ασθενέστερη από τις δύο αντιμαχόμενες πλευρές επιδιώκει συνήθως να ασκήσει αμφισβητούμενο (contested) Θαλάσσιο Έλεγχο, επιδιώκοντας την πλήρη απόκτησή του από την ισχυρότερη πλευρά. Ο Θαλάσσιος Έλεγχος είναι συνήθως αμφισβητούμενος στην αρχική φάση των επιχειρήσεων, όταν διεκδικείται από ναυτικές δυνάμεις με σχετικά συγκρίσιμες επιχειρησιακές δυνατότητες, ενώ η κατοχή του μπορεί να εναλλάσσεται ανάλογα με την εξέλιξη των επιχειρήσεων και την κατ’ επιλογή διάθεση δυνάμεων σε διαφορετικές περιοχές του θεάτρου επιχειρήσεων. Αντίθετα, περιεχόμενο του Θαλάσσιου Ελέγχου δεν είναι κατ’ ανάγκην η δυνατότητα αποτροπής της άσκησής του από τον αντίπαλο, όπως συνήθως αναφέρεται, καθώς αυτό αποτελεί υπεραπλούστευση. Το γεγονός ότι μία πλευρά ασκεί Θαλάσσια Άρνηση (Sea Denial), απαγορεύοντας στον αντίπαλο να ασκήσει Θαλάσσιο Έλεγχο, δε σημαίνει ότι τον ασκεί η ίδια. Χαρακτηριστικές είναι οι περιπτώσεις χρήσης υποβρυχίων ή θαλάσσιων ναρκών, που εμποδίζουν τον αντίπαλο να ασκήσει Θαλάσσιο Έλεγχο, όμως είναι ανεπαρκή για να παραδώσουν το Θαλάσσιο Έλεγχο στις φιλικές δυνάμεις, οι οποίες μπορεί να αδυνατούν να τον ασκήσουν στην επιφάνεια της θάλασσας και τον υπερκείμενο εναέριο χώρο. Επίσης η άσκηση Θαλάσσιου Ελέγχου και Θαλάσσιας Άρνησης μπορεί να αποτελούν ταυτόχρονες επιδιώξεις τις ίδιας ναυτικής δύναμης σε διαφορετικά τμήματα του θεάτρου επιχειρήσεων για λόγους τακτικούς ή επιχειρησιακούς. Στο παράκτιο περιβάλλον τα όρια μεταξύ Θαλάσσιου Ελέγχου και Θαλάσσιας Άρνησης καθίστανται περισσότερο δυσδιάκριτα, καθώς μπορεί να ασκηθεί Θαλάσσιος Έλεγχος με τα παραδοσιακά μέσα άσκησης Θαλάσσιας Άρνησης, δηλαδή υποβρύχια, Ταχέα Περιπολικά Κατευθυνόμενων (ΤΠΚ) βλημάτων, επάκτιες συστοιχίες Βλημάτων Εναντίον Πλοίων (ASM) θαλάσσιες νάρκες και τακτικά αεροσκάφη. Σκοπός της Θαλάσσιας Άρνησης είναι η Καθυστέρηση, Διατάραξη, Άρνηση, Καταρράκωση (Delay, Disruption, Denial, Demoralization: D4) του αντιπάλου ή των επιχειρήσεών του. Πάντως ο Θαλάσσιος Έλεγχος δε σχετίζεται με τη διάκριση των ναυτικών δυνάμεων σε δυνάμεις κυανών, πράσινων και καφέ υδάτων (blue water, green water, brown water navies). Η εν λόγω διάκριση αφορά κατά πόσο το πεδίο επιχειρήσεων μίας ναυτικής δύναμης είναι οι ωκεανοί, το παράκτιο περιβάλλον των ωκεανών ή τέλος οι κλειστές θάλασσες και οι κόλποι. Εντούτοις Θαλάσσιος Έλεγχος μπορεί να ασκηθεί από όλες τις πιο πάνω ναυτικές δυνάμεις, με τη διαφορά ότι παραλλάσσουν τα χρησιμοποιούμενα μέσα. Στην πρώτη περίπτωση χρησιμοποιούνται Μονάδες Υψηλής Αξίας (HVU), δηλαδή αεροπλανοφόρα ή πλοία αμφίβιων επιχειρήσεων και οι μονάδες συνοδείας τους, στην τελευταία περίπτωση ΤΠΚ και θαλάσσιες νάρκες, ενώ στην ενδιάμεση περίπτωση είναι ανορθολογική η χρήση HVU και ενδεδειγμένη η χρήση μονάδων όπως οι φρεγάτες και τα υποβρύχια συμβατικής πρόωσης, σε συνδυασμό όμως με μικρότερα πλοία και με την εφαρμογή τακτικών απόκρυψης, εξαπάτησης, ενέδρας και αιφνιδιασμού.

Επίσης στο ειδικότερο περιεχόμενο του Θαλάσσιου Ελέγχου ανήκει o έλεγχος στενών, διωρύγων ή άλλων σημείων υποχρεωτικής διέλευσης (choke points) της ναυσιπλοΐας, στα οποία ο ασθενέστερος αντίπαλος επιδιώκει να ασκήσει Θαλάσσια Άρνηση. Τα σημεία αυτά είναι εξαιρετικά σημαντικά για τη διέλευση ναυτικών δυνάμεων και τη διενέργεια θαλάσσιων μεταφορών, συνεπώς ο έλεγχός τους δυνητικά έχει αξιοσημείωτα αποτελέσματα τόσο στην ένοπλη σύγκρουση στη θάλασσα, όσο και στις τυχόν παράκτιες χερσαίες επιχειρήσεις. Επομένως η εξασφάλιση του ελέγχου των συγκεκριμένων σημείων αποτελεί σε κάθε περίπτωση όχι απλά περιεχόμενο αλλά και προϋπόθεση του Θαλάσσιου Ελέγχου, χωρίς την οποία οι λοιπές επιχειρήσεις μπορεί σε μεγάλο βαθμό να καταστούν άνευ αντικειμένου! Επίσης η άσκηση Θαλάσσιου Ελέγχου καθίσταται ευχερέστερη με την ανάπτυξη βάσεων ή περιοχών προωθημένης ανάπτυξης δυνάμεων σε καιρό ειρήνης, οι οποίες τυπικά εμπεριέχουν την ανάπτυξη επιχειρησιακών δυνατοτήτων επάκτιας επιτήρησης, αεράμυνας και αντιβληματικής άμυνας, αποτροπής εκτέλεσης ειδικών επιχειρήσεων, Ανθυποβρυχιακού Πολέμου (ASW), αμυντικής ναρκοθέτησης, Αντιμέτρων Ναρκών (MCM), Ηλεκτρονικών Πληροφοριών (ELINT) και Πληροφοριών Επικοινωνιών (COMINT). Η σχέση μεταξύ των δυνατοτήτων αυτών και του Θαλάσσιου Ελέγχου είναι αμφίδρομη, καθώς χωρίς Θαλάσσιο Έλεγχο σε καιρό επιχειρήσεων είναι αδύνατη η διατήρηση των συγκεκριμένων εγκαταστάσεων και η άσκηση των επιχειρησιακών δυνατοτήτων που παρέχουν.

Πρόσφατες δημοσιεύσεις

Original.png

Ιστολόγιο για τη θαλάσσια ισχύ, την εθνική ασφάλεια στο θαλάσσιο τομέα,

τους ναυτικούς εξοπλισμούς και το δίκαιο της θάλασσας,

με έμφαση στην Ελλάδα και την Κύπρο

© 2020 Maritime Security Strategy